VRMars-Spirit – The Red Planet Mars 3D to polski program astronomiczny, przedstawiający misję Mars Exploration Rover (MER) Spirit za pomocą technologii wirtualnej rzeczywistości, dostępny pod adresem http://www.vrmars.com . W tej chwili jest on wydawany na płycie DVD i zajmuje około 4GB. Obejmuje obszar od miejsca lądowania łazika Spirit do miejsca nazwanego "Winter Haven", w tym różne wersje panoramy "McMurdo". Zawartość płytki z pewnością zainteresuje nie tylko miłośników astronomii, ale i naukowców.

ImageMisja Mars Exploration Rover (MER) przejdzie do historii z wielu powodów. Jednym z nich jest fakt, że oba łaziki Spirit i Opportunity przesłały na Ziemię niewiarygodną ilość danych bezpośrednio z powierzchni Marsa. Nigdy wcześniej żadne z urządzeń wysłanych przez człowieka na inną planetę nie zbadało tak rozległego terenu i nie przebyło tak dużych dystansów, które w tej chwili liczy się już w kilometrach. Mimo pewnych kłopotów ku uciesze naukowców i miłośników astronomii łaziki nadal działają i przesyłają kolejne zdjęcia niesamowitego terenu marsjańskiego. Od początku tej misji zdjęcia są dostępne na stronach NASA. Jednak jest z nimi pewien problem – zdjęcia i artykuły z nimi związane często pojawiają się znacznie później od ich wykonania i na dodatek bez zachowania porządku chronologicznego. To sprawia, że przeciętny śmiertelnik ma poważny kłopot żeby zrozumieć, jak przebiega cała misja. Ale to nie jest najważniejszy problem. Najwięcej kłopotów sprawia o dziwo właściwe oglądanie samych zdjęć, szczególnie panoramicznych. W tej chwili panoramy pokazujące powierzchnię Marsa zwykle przedstawiane są w pewnej projekcji, raczej mało przyjaznej dla ludzkiego oka. Po prostu to, co widzimy na takich zdjęciach, jest zniekształcone i nie przedstawia tego, co byśmy zobaczyli, gdybyśmy sami stanęli w danym miejscu na powierzchni Marsa. Trochę to skomplikowane, ale zapewniam, że tak właśnie jest. Projekcja, którą wykorzystują inżynierowie z NASA przypomina tę wykorzystywaną w zwykłych mapach pokazujących całą Ziemię. Jak wiadomo Ziemia nie jest płaska, a mapy tak. Ale chyba najtrudniej jest zebrać ten cały materiał i wyobrazić go sobie tak, byśmy naprawdę zrozumieli, gdzie i kiedy dane zdjęcia, panoramy i badania były wykonywane.


ImageAstronomiczny program komputerowy VRMars-Spirit - The Red Planet Mars 3D polskiej produkcji w pełni eliminuje te problemy. Rozwiązaniem okazała się wirtualna rzeczywistość i realizująca ją technologia VRPresents mojego autorstwa. Już po wersjach demonstracyjnych i filmach prezentujących program, dostępnych pod adresami www.vrmars.com/Demos.htm i www.vrmars.com/Mars-Exploration-Rover-Mission-Videos.htm, można się zorientować, że nauka może być naprawdę przyjemna nawet dla osób, które nigdy się nią nie interesowały. Użytkownik ma pełny wybór, czy chce tylko sobie pozwiedzać Czerwoną Planetę, czy też dowiedzieć się czegoś więcej. Program jest tak zorganizowany, że może być też przydatny dla naukowców. W tej chwili zarówno zdjęcia jak i towarzyszący im materiał naukowy jest rozmieszczony w trójwymiarowej przestrzeni, dzięki czemu nie trzeba się zastanawiać, czego dotyczy np. dany wykres. Zatem misja Mars Exploration Rover stoi teraz otworem dla wszystkich ciekawych wszechświata.

 

 

 

Najważniejsze funkcje VRPresents Player'a,
sterującego programem VRMars-Spirit – The Red Planet Mars 3D


ImageSercem aplikacji "VRMars-Spirit - The Red Planet Mars 3D" jest technologia VRPresents. Podstawową funkcją, jaką ma realizować VRPresents Player (pol. odtwarzacz VRPresents), sterujący programem VRMars-Spirit – The Red Planet Mars 3D, jest wirtualna rzeczywistość. To dzięki niej możemy poruszać się po trójwymiarowym świecie, który został stworzony na bazie materiału zdjęciowego przesłanego z powierzchni Marsa. W każdym widoku panoramicznym możemy płynnie obracać się dookoła własnej osi, jak również pochylać się lub kierować nasz „wirtualny” wzrok w górę. Dzięki temu w niektórych panoramach możemy nawet spojrzeć na łazika z góry i zobaczyć go w dużym zbliżeniu. Wystarczy kliknąć lewym klawiszem myszki w obrębie widoku i przeciągnąć w kierunku, w którym chcemy zacząć się obracać. Szybkość obrotu zależy od tego jak daleko przeciągniemy wskaźnik myszki od „punktu kliknięcia”. W podobny sposób, tylko prawym klawiszem, możemy zacząć powiększanie lub pomniejszanie widoku, o czym za chwilę. Wymaga to niewielkiej wprawy, ale potem wszystko staje się proste. Przemieszczanie z jednego miejsca na inne odbywa się przede wszystkim poprzez kliknięcie tzw. hotspotu, czyli obwódki narysowanej na powierzchni widoku panoramicznego. Dzięki temu użytkownik „przeskakuje” np. o parę metrów dalej, by z nowego miejsca móc znowu podziwiać marsjańskie krajobrazy.

ImageTo dzięki niej możemy poruszać się po trójwymiarowym świecie, który został stworzony na bazie materiału zdjęciowego przesłanego z powierzchni Marsa. W każdym widoku panoramicznym możemy płynnie obracać się dookoła własnej osi, jak również pochylać się lub kierować nasz „wirtualny” wzrok w górę. Dzięki temu w niektórych panoramach możemy nawet spojrzeć na łazika z góry i zobaczyć go w dużym zbliżeniu. Wystarczy kliknąć lewym klawiszem myszki w obrębie widoku i przeciągnąć w kierunku, w którym chcemy zacząć się obracać. Szybkość obrotu zależy od tego jak daleko przeciągniemy wskaźnik myszki od „punktu kliknięcia”. W podobny sposób, tylko prawym klawiszem, możemy zacząć powiększanie lub pomniejszanie widoku, o czym za chwilę. Wymaga to niewielkiej wprawy, ale potem wszystko staje się proste. Przemieszczanie z jednego miejsca na inne odbywa się przede wszystkim poprzez kliknięcie tzw. hotspotu, czyli obwódki narysowanej na powierzchni widoku panoramicznego. Dzięki temu użytkownik „przeskakuje” np. o parę metrów dalej, by z nowego miejsca móc znowu podziwiać marsjańskie krajobrazy.


ImageInną ważną funkcją VRPresents Player'a jest tzw. zoom'owanie, czyli powiększanie lub pomniejszanie aktualnie oglądanego widoku. Domyślnie ustawiona jest opcja tzw. powiększania do pozycji. Wystarczy kliknąć prawym klawiszem myszki w jakimś punkcie, np. w miejscu występowania jakiejś skałki, i przeciągnąć po przekątnej do prawego górnego rogu, by zacząć płynnie zbliżać się do tego punktu. Dzięki temu podglądanie z bliska jakichś niewielkich obiektów na powierzchni Czerwonej Planety przestaje być problemem. Wystarczy odrobina wprawy. Dobrze to obrazują filmy dostępne na stronie www.vrmars.com/Mars-Exploration-Rover-Mission-Videos.htm . Uzupełnieniem zoom'owania są tryby rozdzielczości, ale o tym później.


Tryb podglądu to następne udogodnienie, które czasem może się przydać. Zmniejszenie trybu sprawia, że komputer potrzebuje mniej pamięci do wyświetlenia tych samych widoków i może też przyczynić się do zwiększenia płynności obracania w panoramie. Opcja ta jest przydatna w przypadku dysponowania starym komputerem, jak również w sytuacji, gdy chcemy szybko przejrzeć prezentację lub gdy w mniejszym stopniu zależy nam na oglądaniu szczegółów.


ImageVRPresents Player ma również wbudowany na stałe kompas, który w przypadku programu VRMars-Spirit – The Red Planet Mars 3D, w zależności od kąta patrzenia, wskazuje właściwe kierunki geograficzne na powierzchni Marsa. Kompas służy też jako element nawigacyjny, tzn. wystarczy kliknąć w jakimś miejscu kompasu lub przeciągnąć jego wskaźnik, by zacząć odpowiednio ustawiać się we wskazanym kierunku.


Użytkownik ma również możliwość nagrania własnej prezentacji, którą później można odtwarzać automatycznie podobnie jak film. Po uruchomieniu programu dostępne jest już gotowe demo, które przedstawia znaczną część prezentacji, ale polecałbym jednak ręcznie przejrzeć całą prezentację, choćby po to by zrozumieć zalety wykorzystania wirtualnej rzeczywistości. Poza tym demo raczej pobieżnie przedstawia zawartość programu.


ImageNa zakończenie opisu możliwości VRPresents Player'a zaawansowanym „komputerowcom” wspomnę o tym, że stosuje on skuteczne tzw. cache'owanie danych. Oznacza to, że jeśli dysponujesz komputerem o dużej ilości pamięci operacyjnej, to często oglądane dane są w miarę możliwości przetrzymywane w pamięci, dzięki czemu nie trzeba ich np. ponownie ładować z płyty DVD lub dekompresować. Poza tym w przypadku widoków, szczególnie o najwyższej rozdzielczości, może się zdarzyć, że obracanie, czy przewijanie widoków może stać się niepłynne z powodu nadmiernego wykorzystania pliku wymiany, co może się zdarzyć między innymi ze względu na sposób działania systemu operacyjnego. W takim przypadku z pomocą przychodzi przycisk z ikonką atomu, który doda trochę „energii” programowi i spróbuje zmniejszyć użycie wspomnianego pliku wymiany, przez co jego praca stanie się przyjemniejsza w bieżącym widoku. Jednak należy tu zaznaczyć, że w przypadku niedostatecznej ilości pamięci, operacja ta nie musi przynieść usprawnienia.


ImageOczywiście wiele funkcji programu, takich jak zoom'owanie lub obracanie, może być załączonych w wyniku przycisków, ale zalecam je tylko dla bardzo początkujących. Do sterowania wystarczy w pełni lewy i prawy klawisz myszki. Prosta zasada – kliknij i przeciągnij, a resztę zrobi intuicja i wprawa. VRPresents Player posiada także własne menu, które proponuję przejrzeć dla lepszej orientacji w jego możliwościach.



Funkcje programu VRMars-Spirit – The Red Planet Mars 3D


Oprócz standardowych funkcji VRPresents Player'a, który jest sercem programu VRMars-Spirit – The Red Planet Mars 3D, mamy inne możliwości, które wiążą się już z samą prezentacją misji Mars Exploration Rover (MER).


ImageRozszerzeniem zoom'owania są tryby rozdzielczości, których w tej wersji programu jest 6. Prawdopodobnie będą one stosowane w przyszłości również w innych programach opartych o technologię VRPresents. Dzięki nim użytkownik może szybko podejrzeć najdrobniejsze szczegóły, a następnie powrócić błyskawicznie do widoku bardziej szerokokątnego. Wcześniej pisałem, że całym programem można sterować tylko za pomocą lewego i prawego klawisza myszki. Jednak w tym wypadku polecam sterowanie za pomocą klawiatury, szczególnie klawisza TAB, który powoduje przełączanie pomiędzy trybem niskiej rozdzielczości, a wysokiej i odwrotnie, przy czym tryby te można sobie ustalić, klikając bezpośrednio w przyciski związane z poszczególnymi trybami rozdzielczości – wystarczy popróbować. Wszystkie skróty klawiszowe można podejrzeć wybierając odpowiednią opcję menu (ang. Keyboard).


Wygodnym elementem prezentacji są mapy, których w programie jest wiele, choć nie wszystkie są wyeksponowane w menu podstawowych map, które znajdują się na początku galerii map i można je też wyświetlić naciskając klawisz „i” (w obecnej wersji). Mapy służą zarówno do tego, by szybko przenieść się z punktu do punktu, choćby oddalonego o parę kilometrów, oraz do tego, by móc siebie zlokalizować na mapie, co jest realizowane za pomocą migającego znacznika. Część map może Ciebie „nie dostrzec” ze względu na zbyt niewielki obsługiwany obszar.


ImageDla miłośników zdjęć 3D, nazywanych też zdjęciami stereoskopowymi lub anaglifami (ang. anaglyph), VRMars-Spirit – The Red Planet Mars 3D oferuje dużą wygodę oglądania (należy posiadać tanie okulary czerwono niebieskie, a raczej czerwono cyjanowe). Po pierwsze nad każdym takim zdjęciem można dosłownie „płynąć” z dowolną prędkością zależną od odległości wskaźnika myszki od „punktu kliknięcia”, o czym pisałem wcześniej. Jest to szczególnie przydatne w przypadku zdjęć panoramicznych. Dzięki funkcjonalności programu możesz płynąć w kółko, co np. nie jest możliwe w przeglądarkach internetowych. Poza tym w trakcie normalnego poruszania po trójwymiarowym świecie możesz szybko przechodzić do trybu 3D i z powrotem, jeśli taki jest dostępny w danej panoramie lub innym widoku. Oznacza to wielką wygodę. O istnieniu wariantu danego widoku w trybie 3D świadczy pojawiający się okrągły przycisk z napisem 3D.


ImageZaznaczę tu, że zarówno mapy jak i zdjęcia stereoskopowe można oglądać w normalnym trybie lub trybie galerii, który ma dodatkową zaletę taką, że można swobodnie przechodzić pomiędzy kolejnymi widokami (np. mapami) należącymi do danej galerii. Służą do tego odpowiednie przyciski widoczne tylko w trybie galerii. Aby wejść w tryb galerii, to najlepiej nacisnąć odpowiednią pozycję menu prezentacji lub odpowiadający jej przycisk. Istnieją też skróty klawiszowe, z którymi radzę się zapoznać, gdyż dostarczają paru funkcji niedostępnych inną drogą. Jedną z takich funkcji udostępnia klawisz SPACJA. Jeśli np. w danej chwili znajdujesz się w jakimś widoku niepanoramicznym i np. oglądasz zdjęcie mikroskopowe, do którego żeby się dostać, musiałeś pokonać parę „poziomów szczegółowości”, to jego naciśnięcie spowoduje natychmiastowy powrót do poprzedniego głównego widoku, który zwykle oznacza panoramę. Tym samym klawiszem możesz powracać do normalnego trybu poruszania się w trójwymiarowym świecie Marsa np. z galerii map. Polecam. Oprócz tego, zarówno w galerii map jak i zdjęć 3D, istnieje w wielu widokach możliwość zmiany trybu rozdzielczości, podobnie jak to ma miejsce w zwykłych widokach.


ImageInnymi ważnymi elementami prezentacji jest „boks” informacyjny oraz miniaturki widoków, które są jakoś powiązane z danym widokiem. Boks informacyjny oczywiście służy do przedstawiania opisu bieżącego widoku. Natomiast miniaturki mogą być wykorzystywane, by wyświetlić zdjęcia mikroskopowe, zdjęcia skał i innych pobliskich obiektów, różne odmiany tej samej panoramy, czy też mapę, która pokazuje np. aktualnie przebytą przez łazika trasę. Znaczna ilość zdjęć jest tylko dostępna z poziomu miniaturek.


Ponadto wiele spraw w programie można dopasować do własnych potrzeb, np. sposób pokazywania informacji lub miniaturek widoków. Jednak większość najczęściej używanych opcji dostępna jest bez wchodzenia w podmenu ustawiania opcji.


ImageW tej chwili program VRMars-Spirit – The Red Planet Mars 3D 2.0 wydawany jest na płycie DVD i zajmuje około 4GB. Obejmuje obszar od miejsca lądowania łazika Spirit do miejsca nazwanego "Winter Haven", w tym różne wersje panoramy "McMurdo". Zawartość płytki z pewnością zainteresuje nie tylko miłośników astronomii, ale i naukowców. Na zakończenie podam, że zobaczyć te same panoramy w przeglądarce internetowej, a zobaczyć za pomocą technologii wirtualnej rzeczywistości, jaką jest VRPresents, która odpowiednio odkształca te panoramy w zależności od kierunku patrzenia, to naprawdę nie to samo. To trzeba zobaczyć.

Program i darmowe demonstracje dostępne są na stronie http://www.vrmars.com .

Wymagania programu: PC, czytnik DVD, PII, 256MB (opt. 512-1024MB), Win98 (opt. XP)

ImageLinki do filmów prezentujących program VRMars-Spirit – The Red Planet Mars 3D:
http://www.dailymotion.com/vrmars
http://www.vrmars.com/Mars-Exploration-Rover-Mission-Videos.htm

Program wysyłany jest w dowolne miejsce na świecie z USA. W dniu opublikowania artykułu nabywcy indywidualni nie ponosili kosztu związanego z cłem za import do Polski programu na płycie DVD (cło należałoby odprowadzić w przypadku, gdy cena programu przekroczy 22 EUR).

Ewentualne pytania odnośnie programu proszę umieszczać w wątku
http://forum.marssociety.pl/viewtopic.php?t=280
W miarę możliwości postaram się na nie odpowiedzieć.

Daniel Onyszczuk